صائن الدين على بن تركه

مقدمهء مصحح 114

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

جلوه‌گر است ؛ تو گويى اصوات و حروف و هجاها و هم واژه‌ها ، هر يك در جاى مناسب و در فضاى شاعرانه سر در گوش هم نهاده ، هماوايى مىكنند و با ايجاد « آن » هنرى به دلربايى مىپردازند : « . . . از آنگه باز ، هميشه حضرت معشوقى در جلوه‌گرى است با عشّاق ؛ تارة بر منصّهء ظهور مىخرامد و در مصيد دلال جولان مىكند ، تا دل سرگشتهء وحشى نهاد به كمند اسار مبتلا كند . . . » « 1 » از ديگر ويژگيهاى سبكى صائن الدين در شرح نظم الدر ، آوردن آيات ، احاديث ، ضرب‌المثلها ، اشعار و اقوال بزرگان در ضمن نثر است كه تحت تأثير سنت رايج آن دوره و دورهء پيشين صورت گرفته است . اين پيوستها در سبك وى ، تنها براى آراستن نثر و شاهدى بر تأييد مطلب نمىآيد ؛ بلكه در بسيارى اوقات براى تكميل مطلب و حتى اتمام جمله است و بدون آنها ، متن ناقص مىماند . صائن الدين به‌ويژه در گزينش اشعار ، ذوقى مهذّب دارد و از اين ديدگاه ، رسالهء او جنگى از اشعار شعراى بزرگ مانند حافظ ، مولوى ، سعدى ، عطّار و سنايى است . « 2 »

--> ( 1 ) . شرح بيت 249 . ( 2 ) . شرح نظم الدّر چنان كه گفته شد ، در شرح قصيدهء تائيهء كبراى ابن فارض است . نام اصلى و مشهور اين قصيده « نظم السلوك » است ( بنگريد به صفحهء سى و يك ) و مراحل مختلف سلوك عرفانى در آن به نظم آمده است ؛ اما صائن الدين قصيده را موسوم به « نظم الدر » دانسته و لذا كتاب خود را شرح نظم الدر ناميده است . اين وجه تسميه را مضمون بيت 724 تقويت مىكند كه ابن فارض در آن ، معارف و حقايق موجود در شعر خود را « درر درياهاى جمع » مىداند كه براى مخاطبانش صيد كرده است .